X
تبلیغات
گفتاردرمانی - روانشناسی زبان

گفتاردرمانی

speech therapy

مقدمه ای بر روانشناسی زبان

 

تولد روانشناسی زبان

مطالعه درباره ارتباط زبان و ذهن ـ به مثابه بنیان نظری «روانشناسی زبان»[i] ـ  از اواخر قرن هجدهم آغاز شده است. برا ی مثال در سال 1787، دیتریش تیدمان فیلسوف آلمانی، مراحل رشد کودک خود را به دقت ثبت و منتشر کرد که مشاهداتی درباره زبان او را نیز در بر داشت. روانشناس بریتانیایی فرانسیس گالتون اولین کسی بود که آزمایشهای تجربی در روانشناسی زبان انجام داد.[ii] 

روانشناسی از دهه 1960 متحول شد و از مطالعه رفتار به مطالعه فرایندهای ذهنی گرایش پیدا کرد. از سال 1957 تا کنون رشته های روانشناسی و زبانشناسی هر دو عمیقاً تحت تاثیر نظرات انقلابی آورام نوام چامسکی( 1928-            )بوده اند.  یکی از ثمرات فراوان و پر ارزش این تاثیر، تولد رشته کاملاً تازه ای در میان معارف بشری است که روانشناسی زبان نام گرفته است. این رشته از دانش بشری به دنبال نومیدی از نتایج 25 قرن تلاش فکری بی وقفه در زمینه فلسفه و تفحص در پدیده های عالم هستی پدیدار گشت. صاحبنظران به این نتیجه دردناک و نامطلوب رسیدند که ما هنوز: از ماهیت زبان به طور اعم و سازوکارهای اساسی ناظر بر فراگیری و تولید آن، به طور اخص، اطلاع و شناخت درستی نداریم. لذا می بایست

تمامی ابعاد زبان را بالاتفاق و به طور هماهنگ به صورت یک مجموعه کل، دقیقاً مورد بررسی و مطالعه قرار داد البته رسیدن به یک چنین شناخت وسیع و همه جانبه از زبان هم مستلزم این است که در بررسی ها، ابعاد زیر را در بافت کلی زبان مورد توجه قرار داد:

1-     ابعاد جسمی ـ روانی یا رشته های روانشناسی

2-     ابعاد فرهنگی ـ اجتماعی یا رشته های جامعه شناسی

3-     ابعاد ساختاری ـ معنایی یا رشته های زبانشناسی

روانشناسان زبان از فرضیه‌هایی که امروزه ساده لوحانه به نظر می آیند آغاز کردند و با کشف روزافزون پیچیدگی های زبان به پیچیدگی امروز رسیدند. آنها در ابتدا نظریه گشتاری چامسکی را جالب یافتند و به تعبیر و تفسیرآن پرداختند اما در مدت کوتاهی معلوم شد که مفاهیم دستور گشتاری[1]  با فرایندهای ذهنی همطراز نیستند فلذا خود به نظریه پردازی روی آوردند. دستور گشتاری، مدلی از دستور زایشی است که در کتاب ساخت های نحوی نوام چامسکی(چاپ لاهه 1975) مطرح شده است. بر اساس این نظریه از طریق بکار بردن تعداد محدودی از قواعد بازنویسی امکان پیش بینی (زایش یا تولید) تعداد نامحدودی جمله را فراهم می آورد و ساخت آنها را مشخص می کند. از نظر چامسکی دستورهای گشتاری قوی ترین دستورهای زایشی هستند زیرا از طریق تکمیل کردن قواعد تحلیل سازه ای (تبدیل جمله ای به جمله دیگر) قادرند انواع بسیاری از جمله ها را بسازند.[2]

کتاب «پستاندار ناطق: درآمدی بر روانشناسی زبان» نوشته جین اچسون(1975) از جمله این نظریه هاست. این کتاب به علت استقبال جهانی که از آن به عمل آمد، در سال 1982 با تجدید نظر و ویرایش مجدد به چاپ رسید. پرسش‌هایی که اچسون در این کتاب به دنبال یافتن پاسخ آنها برآمده، عبارتند از: ما چرا حرف می زنیم؟ زبان را چگونه فرا می‌گیریم؟ و هنگام تولید و فهمیدن جملات زبان، در مغز ما چه می گذرد؟

تعریف روانشناسی زبان

روانشناسی زبان را گاهی علم مطالعه زبان و ذهن تعریف کرده اند. چنانچه از نام آن بر می آید، روانشناسی زبان علمی است که روانشناسی[3] و زبانشناسی [4] را به هم مربوط می کند. تمام کسانی که خود را روانشناس زبان [5]میدانند این هدف مشترک را دنبال می کنند که به ساخت‌ها[6] و فرایندهایی که زیربنای توانایی انسان را در حرف زدن و فهمیدن تشکیل می دهند، پی ببرند.

روانشناس زبان لزوماً به روابط زبانی[7] در میان مردم چندان علاقه ای ندارد بلکه بیشتر سعی دارد به آنچه که در درون فرد می گذرد دسترسی پیدا کند.[8]

‌فرهنگ توضیحی زبانشناسی کاربردی لانگمن: روانشناسی زبان را اینگونه تعریف می کند:

الف) مطالعه فرایندهای ذهنی که فرد در تولید و درک زبان به کار می برد. ب) مطالعه شیوه یادگیری زبان.

روانشناسی زبان شامل مطالعه ادراک گفتار، نقش حافظه، مفاهیم و فرایندهای دیگر کاربرد زبان و نحوه تاثیر عوامل اجتماعی و روانشناختی در استفاده از زبان است.[9] روانشناسی زبان، شاخه‌ای از حوزه مطالعاتی است که به علم شناخت تعبیر شده است. علم شناخت عبارت است از مجموعه ای از اطلاعات مربوط به روانشناسی، زبانشناسی، علوم کامپیوتری، عصب شناسی و دانشمندانی که مغز و فرایندهای ذهنی را مطالعه می کنند. از جمله مسائلی که در حیطه علوم شناختی مورد مطالعه قرار می گیرد عبارت است از: حل مساله، حافظه، تخیل و زبان. روانشناسی زبان، چنانچه از عنوان آن برمی‌آید، اساساً آمیخته ای است از حوزه های روانشناسی و زبانشناسی. زبانشناسی، دانشی است که مبدا، ساختار و کاربرد زبان را مطالعه می کند. روانشناسی زبان همچون بیشتر علوم میان رشته‌ای، حامل میراث گرانبهایی از سنتهای عقلانی گوناگون است که بیشتر به دنبال درک و فهم مراحل یادگیری زبان می باشد‍.[10] 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  Sat 15 May 2010ساعت 11:7 PM  توسط   |